Abdulhamit Avşar

TRT-nin Bakı təmsilçiliyi olaraq Xocalı faciəsini, o dəhşətli günləri yaşayanlarla bağlı çəkiliş aparmaq üçün Pirşahı qəsəbəsinə getmişdik. Çəkilişlərə başladıq.  Görüşdüyümüz hər bir adam insanı dəhşətə gətirən şeylər danışırdı... Kiçik bir şəhər ətrafında üç sürən mühasirə... Hər cür silahlara sahib 366-cı alay... Bütün imkansızlıqlara baxmayaraq dözümlü olan bir ovuc Xocalı sakini... Və nəhayət, 25-26 fevral 1992-ci ilin o məlum gecəsi... Ətrafdakı dağdan, meşələrdən atəş açmağa başlayan tanklar, tüfənglər... Hər bir mərminin hər bir top atəşinin hədəfində bir insan... İnsanlarla bərabər haykıran, ağlaşan heyvanlar, yer və göy... Dəhşət içində dörd bir tərəfə dağılaraq Erməni terrorunun, 366-cı alayın qaranlıq əməllərindən ağappaq qarlara sığınan cocuqlar, qadınlar, qocalar... O soyuq qış gecəsinin qarı, buzu, ayazı Erməni dəhşəti qarşısında masum birer sıgınacağa çevrilmişdi Xocalıda yaşayanlar üçün... İnsanlar gecə paltarlarıyla, yalın ayaqla qaçırdılar meşəliklərə, da...

HOCALI’YI ANLAMAK-ANLATMAK TRT Bakü Temsilciliği olarak Hocalı faciasını, o dehşet günlerini yaşayanları konu alan bir belgesel çekimi için Pirşahı kasabasına gitmiştik. Çekimlere başladık. Görüştüğümüz her bir fert, insanı dehşete sürükleyen şeyler anlatıyordu:  Küçücük bir şehir etrafında üç ay süren kuşatma… Her türlü ağır silahlara sahip 366. alay… Türlü imkansızlıklara rağmen direnmeye ve ayakta kalmaya çalışan bir avuç Hocalı sakini… Ve nihayet 1992’nin  25-26 Şubat'ı...  O meşum gece… Etraftaki dağlardan, ormanlardan ateş kusmaya başlayan tanklar, makineli tüfekler... Her bir merminin, her bir top ateşinin hedefinde bir insan… İnsanlarla beraber haykıran, ağlaşan hayvanlar, yer ve gök… Dehşet içinde dört bir yana dağılarak, Ermeni terörünün, 366. alayın karanlık emellerinden bembeyaz karlara sığınan çocuklar, kadınlar, ihtiyarlar… O soğuk kış gecesinin karı, buzu, ayazı Ermeni dehşeti karşısında masum birer sığınak haline gelmişti Hocalı’da yaşayanlar...

Karabağ Sürgünleri Sovyetler Birliği’nin dağılması pek çok halk için yeni ve umutlu bir başlangıç oldu. Azerbaycan sınırları içindeki Dağlık Karabağ özerk bölgesi ve çevresindeki yerleşimlerde yaşayan Azeriler için ise büyük acıların, bitmeyen bir trajedinin miladıydı. O tarihte dünyanın gözleri önünde bir etnik temizlik suçu işlendi. Ermenistan’ın işgaliyle bir milyona yakın Azeri topraklarından sürülüp atıldı. Binlercesi öldürüldü. Dünyanın suskunlukla geçiştirdiği olayın üzerinden 14 yıl geçti. Vagon-evlerde, çadır şehirlerde, derme çatma barınaklarda yaşam mücadelesi veren Azeriler, evlerine dönmeyi bekliyor. Ermenistan ise işgal ettiği toprakları ilhak etmekten söz ediyor. Öfkesine hakim olamıyordu. “Dört ay” dedi, “Hocalı kuşatma altında yaşadı, tam dört ay”. Anlattığı II. Dünya Savaşı’ndan uzak ve yabancı bir sahne değildi. Burnumuzun dibinde, daha geçenlerde yaşanmış bir trajediydi. Bütün dünyanın yaşandığı sırada ilgisiz kaldığı, bugünse hatırlamak bile istemediği bir tr...